Szpaku 
Pomógł: 16 razy
Posty: 466
Skąd: Warszawa
|
 Wysłany: 2010-01-20, 23:16
|
|
|
Streszczenie
Celem opracowania jest analiza kształtowania się wydolności beztlenowej u piłkarzy nożnych w odniesieniu do ich wieku oraz w przebiegu cyklu szkoleniowego (okresu przygotowawczego). W badaniach uczestniczyło 132 zawodników piłki nożnej reprezentujących wszystkie grupy wiekowe w tej dyscyplinie sportu tj. młodzicy, kadeci, juniorzy i seniorzy. Badania przeprowadzono testem Wingate w jego 30-sekundowej wersji czasowej. Do wykonania testu użyto ergometru rowerowego typu "Monark". Wykorzystując program komputerowy MCE V. 2.0 obliczono podstawowe parametry mechaniczne testu takie jak: moc maksymalna, czas jej uzyskania i utrzymania, ilość wykonanej pracy oraz wskaźnik spadku mocy. Wszystkie wyniki badań poddano analizie statystycznej obliczając średnie arytmetyczne, odchylenie standardowe oraz poziom istotności różnic pomiędzy średnimi testem t-Studenta dla małych prób przy poziomach istotności p < 0,001, p < 0,01, p <0,05. Wyniki badań wskazują na duże zróżnicowanie poziomu przygotowania wydolności beztlenowej zawodników piłki nożnej w zależności od ich wieku. Zaobserwowano także istotne zmiany cech przygotowania beztlenowego piłkarzy w okresie przygotowawczym.
1. Wstęp
Piłka nożna, jak każda gra zespołowa, należy do dyscyplin sportowych o wybitnie acyklicznej formie ruchu. W walce sportowej przejawiają się zarówno elementy wysiłku o charakterze przemian metabolicznych tlenowych, beztlenowo-niekwasomlekowych i beztlenowo-kwasomlekowych. W ostatnich latach dyscyplina ta przejawia szczególną dynamikę rozwoju w zakresie cech wydolnościowych. Gra staje się coraz bardziej wyrafinowana taktycznie, bez wyszukanej techniki, konsekwentna i wymagająca wręcz doskonałego przygotowania wydolnościowego w każdym jej aspekcie. Bangsbo podaje, że zawodnicy najlepszych zespołów europejskich pokonują około 10-11,5 km podczas jednego meczu, przy czym największa część tego dystansu to marsz i bieg o małej intensywności (około 8-9 km), a 1,5-2,5 km to bieg o bardzo wysokim tempie i sprinty [1]. Rhode i Espersen podają, że obserwowani przez nich zawodnicy duńskich klubów pierwszoligowych osiągali wartości częstości skurczów serca (HR) na poziomie poniżej 73% HR max przez 10 min. całkowitego czasu meczowego, pomiędzy 73-92% HRmax przez 57 min. oraz powyżej 92% VO2max przez 23 min. Wartości te, jak też objętość przebiegniętego dystansu w czasie meczu, świadczą o rzeczywiście dużym zaangażowaniu metabolicznym zawodnika podczas meczu [11].
Do tak dużego wysiłku sportowego zawodnik powinien być przygotowywany w przemyślanym wieloletnim cyklu szkoleniowym. Obserwacja kształtowania się cech wydolności fizycznej w poszczególnych fazach rozwoju zawodniczego piłkarzy i w cyklach szkoleniowych, którym są poddawani w procesie treningowym, daje szansę optymalizacji treningu sportowego.
Celem doniesienia jest porównanie kształtowania się cech wydolności fizycznej beztlenowej u adeptów piłki nożnej i tych, którzy osiągnęli już wysoki poziom mistrzostwa sportowego.
2. Materiał
W badaniach uczestniczyło 132 zawodników piłki nożnej, reprezentujących wszystkie grupy wiekowe w tej dyscyplinie sportu tj.:
młodzicy – Kadra Polski (n = 29) i "Lechia" Gdańsk (n = 26),
kadeci – "Pomezania" Malbork (n = 10),
juniorzy – "Lechia" Gdańsk (n = 20) i "Pomezania" Malbork (n = 12),
seniorzy II liga – "Pomezania" Malbork (n = 17)
i Kadra Olimpijska Sydney 2000 (n = 18).
3. Metody badań
Do oceny wydolności beztlenowej zastosowano test Wingate w 30-sekundowej wersji czasowej na kończyny dolne, z obciążeniem 74 N/kg masy ciała.
Przed próbą, wszystkich badanych zapoznano z techniką wykonania testu. Podstawową jego zasadą jest uzyskanie jak największej częstotliwości pe**łowania w jak najkrótszym czasie i utrzymanie jej możliwie najdłużej.
Przed rozpoczęciem testu zawodnicy wykonywali 5-minutową rozgrzewkę na ergometrze rowerowym, do intensywności wysiłku określanej częstością skurczów serca do 140-150 uderzeń na minutę. Następnie, po 5-minutowym wypoczynku, rozpoczynano test. Po jego wykonaniu zalecano 5-minutowy wypoczynek w pozycji leżącej, którego celem było niedopuszczenie do wystąpienia u zawodników efektu ortostatycznego. Procedura wykonania testu jest zgodna z pracami wielu autorów [2,3,9,17].
Do badań wykorzystano ergometr rowerowy typu "Monark", w którym opór koła zamachowego regulowany jest mechanicznie, a takie wartości jak moc maksymalną (W), czas jej uzyskania (tuz) i utrzymania (tut), wskaźnik spadku mocy (WSM) oraz ilość wykonanej pracy (J) obliczono według programu komputerowego MCE V. 2.0. [13].
Wszystkie wyniki badań opracowano statystycznie obliczając średnie arytmetyczne, odchylenie standardowe, a także poziom istotności różnic pomiędzy średnimi dla małych prób według testu t-Studenta przy zastosowaniu pakietu Microsoft Excell programu komputerowego Windows 95, dla p < 0,001, p < 0,01 oraz p < 0,05 [16].
Wszystkie grupy piłkarzy nożnych przebadano w podokresie bezpośredniego przygotowania startowego, a grupę Olimpijskiej Kadry Polski dwukrotnie; I badanie (luty) w połowie okresu przygotowawczego do II rundy rozgrywek ligowych, a II badanie (sierpień) na początku okresu przygotowawczego do I rundy rozgrywek następnego sezonu ligowego.
4. Wyniki badań i ich omówienie
4.1. Parametry biometryczne u piłkarzy nożnych
Wśród mierzonych parametrów biometrycznych na uwagę zasługują wyniki wzrostu i masy ciała u zawodników Kadry Polski Młodzików. W odniesieniu do swoich rówieśników różnią się oni istotnie (p < 0,001) w wielkości obu tych parametrów. Z kolei nie wykazano różnic tych cech w porównaniu do kadetów i juniorów. Jedynie zespoły seniorów charakteryzowały się istotnie (p < 0,001) wyższymi parametrami wzrostu i masy ciała od pozostałych grup.
Taki stan rzeczy był niewątpliwie efektem wysokiej selekcji zawodników Reprezentacji U-15 (under-15) wybranych spośród najlepszych w tej kategorii wiekowej, odznaczających się dobrymi warunkami fizycznymi i dużą sprawnością fizyczną. Należy w tym miejscu dodać, że zawodnicy ci w późniejszym czasie tj. w Mistrzostwach Europy U-16 zajęli drugie miejsce, wywalczając tytuł wicemistrzów Europy.
4.2. Wydolność beztlenowa u piłkarzy nożnych różnych grup wiekowych
Przedstawione w tabeli 2 wyniki badań wydolności beztlenowej świadczą o zróżnicowanym jej poziomie w zależności od reprezentowanej grupy wiekowej i stopnia mistrzostwa sportowego badanych. Wszystkie grupy porównano "każda z każdą" przy wymienionych wyżej trzech poziomach istotności różnic pomiędzy średnimi, a dla przejrzystości zagadnienia omówione zostaną najciekawsze dane.
W związku z tym, że zaobserwowano znaczne różnice pod względem masy ciała pomiędzy zawodnikami badanych grup, to wyniki mocy maksymalnej i ilości wykonanej pracy, będą odnoszone do wartości względnych (W/kg i J/kg) co daje możliwość ich porównań.
Dużą wartość diagnostyczną poziomu przygotowania wydolnościowego piłkarzy nożnych ma ocena ich zdolności wysiłkowych beztlenowo-fosfagenowych. Podstawowym wskaźnikiem w teście Wingate stosowanym w ocenie tej cechy jest wartość mocy maksymalnej. W zakresie tego parametru zaobserwowano specyficzne zróżnicowanie wyników w zależności od reprezentowanej grupy wiekowej badanych. Młodzicy, z wyjątkiem zawodników Kadry Polski, uzyskali najniższe wartości mocy maksymalnej. Grupy starsze juniorów i seniorów osiągały istotnie wyższe wyniki tego wskaźnika i, w odniesieniu do młodzików, były one różne przy p < 0,001. Na szczególną uwagę zasługują wyniki mocy maksymalnej u młodzików Kadry. Uzyskali oni wartość zbliżoną do grup juniorów i seniorów "Pomezanii", ale też istotnie niższą od zawodników Kadry Olimpijskiej (p < 0,001). Świadczy to o ich wyjątkowych możliwościach siłowo-dynamicznych jako cechy motorycznej, której odbiciem jest właśnie moc fosfagenowa (W/kg) [4,10].
Wskaźniki czasu uzyskania i utrzymania mocy maksymalnej uzupełniają powyższe uwagi i wskazują na wyraźne różnice pomiędzy grupami młodzików, kadetów, juniorów i seniorów (p < 0,01 oraz p < 0,001) (tab.2).
Ilość wykonanej pracy przez zawodników podczas 30-sekundowego testu ściśle wiąże się z ich możliwościami do wysiłków o charakterze przemian beztlenowo-mleczanowych. Podobnie jak w zakresie mocy maksymalnej najwyższą średnią wartość tego wskaźnika uzyskali Olimpijczycy (w odniesieniu do wszystkich grup p < 0,001). Pozostałe wyniki tego parametru u badanych grup można oceniać podobnie jak przy omówionej wyżej mocy maksymalnej, chociaż zaskoczeniem jest niska wartość pracy u seniorów II-ligowej drużyny [3,4,12].
Wskaźnik spadku mocy niespecyficznie charakteryzuje zdolności beztlenowo-mleczanowe w teście Wingate. Wyższa jego wartość nie zawsze sugeruje mniejsze predyspozycje wytrzymałościowo-szybkościowe badanych. Nieistotne różnice tego parametru, przy jednocześnie wyższych wartościach mocy maksymalnej, dają zawsze większą wartość wykonanej pracy w próbie. Wyniki zawodników Kadry Olimpijskiej są tego przykładem (tab. 2) [3].
4.3. Kadra Polski-Olimpijska w piłce nożnej w okresie przygotowawczym
Wyniki badań, przedstawione w tabeli 3, dotyczą jednego z okresów przygotowań Kadry Polski w piłce nożnej, przygotowującej się do eliminacji Mistrzostw Europy, które były jednocześnie kwalifikacjami olimpijskimi. Zgrupowania Kadry nie były oderwane od przygotowań zespołów ligowych do rozgrywek, dlatego okresy szkoleniowe są zgodne.
Pierwsze badanie przeprowadzono na początku lutego 1998 r., tj. przy końcu podokresu przygotowania ogólnego, po długiej, trzymiesięcznej, przerwie od rozgrywek ligowych.
Drugie badanie wykonano na początku sierpnia, tj. w połowie podokresu przygotowania ogólnego. Okres przejściowy był tutaj wyjątkowo krótki i trwał dwa tygodnie. Można więc mówić, że zawodnicy rozpoczynali nowy sezon ligowy z wysokiego pułapu przygotowań, w naszym przypadku wydolności fizycznej. Najprawdopodobniej z tego też powodu, w drugim pomiarze, średnia wartość większości parametrów była istotnie wyższa. Na ich podstawie można sądzić, że u zawodników poprawie uległa zarówno zdolność do wysiłków siłowo-dynamicznych, jak też wytrzymałościowo-szybkościowych (tab. 3) [9,14].
5. Dyskusja
Fizjologiczna ocena zdolności wysiłkowych zawodników uprawiających piłkę nożną powinna być jednym z podstawowych zadań w systemie kontroli procesu szkoleniowego. Już na podstawie wyników badań przeprowadzonych w niniejszej pracy można zaobserwować zmienność cechy przygotowania beztlenowego zawodników w odniesieniu do ich wieku, jak też w przebiegu określonego cyklu szkoleniowego. Wyniki takie mogą być szczególnie przydatne w programach selekcyjnych oraz w kwalifikowaniu zawodników do gry na wybranych pozycjach.
Wiele kontrowersji wśród trenerów i naukowców wzbudza zawsze problem rozwoju cech przygotowania beztlenowego trenujących zawodników. Niektórzy twierdzą, że cecha ta jest wyjątkowo trudna do kształtowania w procesie szkolenia, inni z kolei, że największy problem to jej wyjątkowa dziedziczność [5,10].
Według nas predyspozycje graczy do tej cechy, jeśli jest nawet wyjątkowo dziedziczna, w niczym nie przeszkadzają. Opierając się na pewnych, przebadanych wzorcach, możemy zawodnika kierować na tę pozycję na boisku, która będzie adekwatna do jego możliwości w tym zakresie. Natomiast nie mają racji ci, którzy twierdzą, że jest to cecha nie do wytrenowania. Wiele badań wskazuje na duże różnice w poziomie wydolności beztlenowej u sportowców w różnych okresach szkoleniowych [7,8,14].
Badania przeprowadzone na zawodnikach Kadry Olimpijskiej są tego najlepszym przykładem. Ponadto podobnych spostrzeżeń dokonali Jastrzębski [8] w badaniach piłkarzy ręcznych i Tyc [10] u piłkarzy nożnych.
Jeśli porównamy wyniki badań naszych zawodników do wybranych cech wydolności beztlenowej przedstawicieli innych dyscyplin sportowych, to stwierdzimy dobre przygotowanie wysiłkowe piłkarzy nożnych.
Wyjątkowe wyniki mocy maksymalnej zanotowano w grupach młodzików i seniorów Kadry Polski (x = 10,64 +/- 0,56 W/kg oraz x = 12,3 +/- 0,50 W/kg) i są to wielkości wyższe niż u zawodników judo w badaniach Wojczuka (x = 11,3 +/- 0,99 W/kg) oraz wioślarzy (x = 10,85 +/- 0,55 W/kg) i zapaśników (x = 11,47 +/- 0,84 W/kg) u Jaskólskiego i Krawczaka [6,15].
Podobne różnice wyników występują w zakresie wykonanej pracy podczas testu Wingate. Średnie wartości tego parametru w badaniach Jaskólskiego u wioślarzy (x = 279 +/- 12,2 J/kg) i zapaśników (x = 286,2 +/- 11,1 J/kg) i siatkarzy (x = 279 +/- 14,0 J/kg) u Zdanowicza, stawiają naszych zawodników ligowych na zbliżonym poziomie przygotowania beztlenowo-mleczanowego, a piłkarzy Kadry Olimpijskiej na wyższym etapie rozwoju tej cechy (tab.2 i 3) [6,17].
Ta krótka analiza porównawcza wyników przedstawionych tutaj badań daje pewien obraz zdolności wysiłkowych beztlenowych piłkarzy nożnych. I chociaż mało liczne grupy nie pozwalają na generalizowanie danych, to stanowić mogą zaczątek dalszych i szerszych badań w tym zakresie.
6. Wnioski
Zdolności wysiłkowe zawodników piłki nożnej w zakresie wydolności beztlenowej są na zróżnicowanym poziomie w zależności od ich wieku (stażu treningowego),
Wydolność beztlenowa jest cechą zmienną w okresie przygotowawczym rocznego cyklu treningowego. |
_________________
 |
|
